عیسی صدیق، ملقب به صدیق اعلم (متولد ۱۲۷۳ ش)، ادیب،
نویسنده، مؤسس دانشگاه تهران.
عیسی صدیق در سال ۱۲۷۳ خورشیدی در تهران متولد شد. پدرش میرزاعبدالله شاملو ملقب به صدیقالتجار اصفهانی از نوادگان میرزا مهدی خان استرآبادی بود.وی تحصیلات ابتدایی متوسطه را در مدارس ادب، كمالیه و دارالفنون فرا گرفت. در سال ۱۲۹۰ جزو اولین گروه از دانشجویان اعزامی به خارج در دورهٔ بعد از مشروطیت بود كه عازم فرانسه شد. در سال ۱۲۹۷ دورهٔ دانشسرای ورسای را به پایان رساند و از دانشگاه پاریس دانشنامهٔ لیسانس در رشتهٔ ریاضی گرفت. چندی نیز در دانشگاه كیمبریج بهعنوان دستیار پروفسور ادوارد براون به مطالعه و تدریس زبان فارسی پرداخت. طی دوران تحصیل در فرانسه و انگلستان که مصادف با اشغال ایران از طرف قشون بیگانه و مداخلهٔ مامورین دولت روسیهٔ تزاری در امور مملكت بود، عیسی صدیق به نگارش سلسهٔ مقالاتی در روزنامههای اومانیته ارگان حزب سوسیالیست و تایمز چاپ انگلستان پرداخت و از این راه و با كمك دوستانی نظیر ادوارد براون نسبت به عملیات سپاهیان بیگانه در ایران اعتراض و این عملیات ستمگرانه را تقبیح كرد. مقالات مذكور آن چنان تاثیری منفی بر حیثیت دولت روسیهٔ تزاری در محافل آزادیخواه اروپا نهاد كه موجب شد سفیر روسیه در لندن به وزارت خارجهٔ انگلیس اعتراض كند و خواستار توقف انتشار چنین مقالات تحریكآمیزی شود.
عیسی صدیق در سال ۱۲۹۷ به ایران مراجعت كرد و به سمت بازرس مدارس منصوب شد. چندی نیز رئیس فرهنگ گیلان، رئیس تعلیمات عالیه، معلم در مدرسهٔ حقوق، دارالفنون و دارالمعلمین مركزی، رئیس دفتر وزارت فواید عامه، نمایندهٔ ایران در مجمع بینالمللی آموزش و پرورش در ژنو و رئیس دفتر وزارت عدلیه بود. در سال ۱۳۰۴ به هنگام تشكیل مجلس مؤسسان، نمایندهٔ این مجلس بود.علاوه بر مشاغل دولتی و فرهنگی، در طول این سالها مدتی نیز مدیر داخلی روزنامهٔ مرد آزاد بود كه امتیاز آن را علیاكبر داور داشت. زمانی هم كه علی اكبر داور حزبی به نام حزب رادیكال تآسیس كرد، عیسی صدیق در آن حزب بهعنوان قائم مقام با وی همكاری كرد.
در سال ۱۳۰۹ عیسی صدیق بنا به دعوت دانشگاه كلمبیا برای مطالعه و تحقیق به آمریكا رفت و موفق به اخذ درجهٔ دكتری در فلسفه از آن دانشگاه شد. همزمان با تحصیل در دانشگاه كلمبیا، بنا به درخواست عبدالحسین تیمورتاش وزیر دربار پهلوی، اقدام به تهیه و تنظیم طرح تاسیس دانشگاه (دارالفنون) تهران كرد. هم او بود که برای اولین بار واژهٔ دانشگاه را به جای دارالفنون به كار برد. دكتر صدیق در سال ۱۳۱۰ به ایران بازگشت و مامور تأسیس دانشگاه تهران شد.
دکتر عیسی صدیق پس از بازگشت به ایران، ابتدا به سمت ریاست دارالمعلمین عالی انتخاب شد و سپس آن را هستهٔ مركزی دانشگاه قرار داد. پس از تأسیس دانشگاه تهران در ۱۳۱۳، تا سال ۱۳۱۹ ریاست و استادی دانشسرای عالی و دانشكدهٔ علوم را عهدهدار بود. در سال ۱۳۱۹ ادارهٔ كل انتشارات و تبلیغات و رادیو را تاسیس كرد و به ریاست آن منصوب شد. بعد از استعفای رضاشاه و تشكیل كابینهٔ محمدعلی فروغی نیز این سمت را حفظ كرد. هرچند كه یك بار به دستورشاه كم مانده بود از این سمت كنار گذاشته شود. مدتی نیز رئیس دانشگاه تهران بود. عیسی صدیق در تشکیل فرهنگستان ایران نیز نقش عمدهای داشت و بهعنوان نایب رئیس فرهنگستان انتخاب شد. در همین دوره مجلهٔ آموزش و پرورش را بنیان گذاشت.
دكتر صدیق در كابینهٔ محمدعلی فروغی كه در ۳۰ شهریور سال ۱۳۲۰ تشكیل شد، برای اولین بار به وزارت فرهنگ منصوب شد و برای بار دوم در كابینهٔ علی سهیلی كه در ۲۳ آذر ۱۳۲۲ تشكیل شد، به این سمت انتخاب شد. در كابینهٔ سهامالسلطان بیات نیز كه در ۴ آذر۱۳۲۳ تشكیل شد، و در كابینهٔ ۱۹ شهریور ۱۳۲۶ قوامالسلطنه هم این سمت را حفظ كرد. مدتی رئیس دانشگاه تهران و استاد دانشگاه نیز بود. در سال ۱۳۲۸ به نمایندگی مجلس مؤسسان برگزیده شد. در مهر ۱۳۳۹ برای ششمین بار در كابینهٔ شریف امامی به وزارت فرهنگ منصوب شد. در سال ۱۳۲۸ در اولین دورهٔ مجلس سنا به عضویت آن مجلس انتخاب شد. پنج دوره سناتور انتخابی تهران بود و در تمامی ادوار نمایندگی، ریاست كمیسیون فرهنگ و هنر در مجلس سنا را عهدهدار بود. دكتر عیسی صدیق در ۱۵ آذر ماه ۱۳۵۷ در تهران درگذشت.
آثار
اصول تدریس حساب و حل مسائل فکری، ۱۳۰۲
صد مسئله حلشده حساب، ۱۳۰۲
صنایع ایران در گذشته و آینده (ترجمه سخنرانی آرتور پوپ)، ۱۳۰۴
اصول علمی علم تربیت، ۱۳۰۷
اصول تعلیم و تربیت
یکسال در آمریکا، ۱۳۱۱
روش نوین در تعلیم و تربیت، ۱۳۱۴
تاریخ مختصر فرهنگ ایران، ۱۳۱۶
سیر فرهنگ در ایران و مغربزمین، ۱۳۳۲
تاریخ فرهنگ ایران، ۱۳۳۶
تاریخ فرهنگ اروپا از آغاز تا عصر حاضر
حقوق بینالملل
دوره مختصر تاریخ فرهنگ ایران، ۱۳۳۴
شرح حال و شخصیت و آثار فردوسی
مشهودات چهل ساله در فرهنگ
نه کنفرانس در خصوص تعلیمات عمومی
یادگار عمر (خاطراتی از سرگذشت مؤلف)،۲ جلد، ۱۳۳۸-۱۳۵۲
چهل گفتار دربارهٔ سالگردهای تاریخی، یادبود دانشمندان معاصر، تاریخ و فرهنگ ایران، ۱۳۵۲
بن مایه این نوشتار
وزیران علوم و معارف و فرهنگ ایران. اقبال یغمایی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۵، ص ۳۴۱-۳۵۳
آموزش و پرورش در ایران. ناصر تکمیل همایون. دفتر پژوهش های فرهنگی. شابک ۹۶۴-۳۷۹-۰۹۲-۴ ۱۳۸۵ ص۸۷-۸۸
اثرآفرینان، زندگینامهٔ نامآوران فرهنگی ایران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد چهارم
یادگار عمر، خاطراتی از سرگذشت دکتر عیسی صدیق، ۱۳۳۸-



